ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง (CM) คืออะไร? ทำหน้าที่อะไรบ้าง?
ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง หรือ CM คือผู้ดูแลงานก่อสร้างแทนเจ้าของโครงการ บทความนี้สรุปหน้าที่หลักทั้งเรื่องคุณภาพ งบประมาณ และเวลา พร้อมเหตุผลที่โครงการภาครัฐควรมีที่ปรึกษาควบคุมงาน

งานก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอาคารของรัฐที่มีมูลค่าหลายร้อยถึงหลายพันล้านบาท เจ้าของโครงการคงไปเฝ้าหน้างานเองทุกวันไม่ได้ และต่อให้ไปได้ ก็ตรวจเองได้ไม่ครบทุกงาน ตั้งแต่เสาเข็มไปจนถึงงานระบบ
โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่จึงต้องมี “ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง” บทความนี้จะอธิบายว่าที่ปรึกษาควบคุมงานคือใคร ทำหน้าที่อะไรบ้าง และช่วยเจ้าของโครงการได้อย่างไร
ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง คืออะไร?
ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง (Construction Supervision Consultant) หรือที่คนในวงการมักเรียกสั้น ๆ ว่า CM (Construction Management) หรือ “คอนซัลท์” คือทีมวิศวกรและสถาปนิกที่เจ้าของโครงการจ้างมาดูแลงานก่อสร้างแทนตัวเอง
หน้าที่หลักคือตรวจสอบว่าผู้รับเหมาทำงานตรงตามแบบ ตรงตามสเปก และตรงตามสัญญาหรือไม่ แล้วรายงานให้เจ้าของโครงการทราบอย่างสม่ำเสมอ ทั้งเรื่องคุณภาพงาน ค่าใช้จ่าย และความคืบหน้า
ในทางกฎหมาย พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ให้ความหมายของ “ผู้ควบคุมงาน” ไว้ว่า ผู้ซึ่งรับผิดชอบในการอำนวยการหรือควบคุมดูแลการก่อสร้าง ดัดแปลง รื้อถอน หรือเคลื่อนย้ายอาคาร
ที่ปรึกษาควบคุมงานต่างจากผู้รับเหมาอย่างไร?
หลายคนยังสับสนว่าแต่ละฝ่ายในโครงการก่อสร้างมีหน้าที่อะไร ซึ่งแยกได้ง่าย ๆ ดังนี้
- ผู้ออกแบบ จัดทำแบบก่อสร้างและรายการประกอบแบบ (สเปก) ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่ใช้ตรวจงานตลอดโครงการ
- ผู้รับเหมา ลงมือก่อสร้างจริง จัดหาวัสดุ แรงงาน และเครื่องจักร
- ที่ปรึกษาควบคุมงาน ไม่ได้ก่อสร้างเอง แต่ตรวจสอบและกำกับให้ผู้รับเหมาทำงานถูกต้อง ครบถ้วน และทันเวลา
ที่สำคัญ ที่ปรึกษาควบคุมงานต้องเป็นอิสระจากผู้รับเหมา เพราะเป็นตัวแทนของเจ้าของโครงการ ไม่ใช่ตัวแทนของฝ่ายก่อสร้าง
ทำไมโครงการภาครัฐต้องมีที่ปรึกษาควบคุมงาน?
โครงการก่อสร้างอาคารของรัฐส่วนใหญ่มีขนาดใหญ่ ใช้เวลาก่อสร้างหลายปี มีงานระบบหลายอย่าง และใช้งบประมาณแผ่นดิน ขณะที่เจ้าหน้าที่ของหน่วยงานก็มีภารกิจประจำอยู่แล้ว จึงมักไม่มีทั้งเวลาและผู้เชี่ยวชาญครบทุกสาขาที่จะไปตรวจงานเองทุกขั้นตอน
เมื่อมีที่ปรึกษาควบคุมงาน หน่วยงานเจ้าของโครงการจะ
- มีวิศวกรและสถาปนิกประจำอยู่ที่หน้างานทุกวัน
- ได้ความเห็นทางเทคนิคจากผู้เชี่ยวชาญที่ไม่มีส่วนได้เสียกับผู้รับเหมา
- มีเอกสารหลักฐานรองรับทุกครั้งที่ต้องเบิกจ่ายหรือตัดสินใจ
- รู้ปัญหาตั้งแต่เนิ่น ๆ ก่อนที่งานจะล่าช้าหรืองบประมาณจะบานปลาย
หน้าที่ของที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้าง มีอะไรบ้าง?
งานของที่ปรึกษาควบคุมงานแบ่งได้เป็น 4 ส่วน ตามช่วงเวลาของโครงการ
1. ก่อนเริ่มก่อสร้าง: ตรวจแบบและแผนงาน
การควบคุมงานที่ดีเริ่มตั้งแต่ก่อนตอกเสาเข็มต้นแรก ทีมควบคุมงานจะศึกษาสัญญา แบบก่อสร้าง และรายการประกอบแบบอย่างละเอียด เพื่อหาจุดที่แบบขัดแย้งกันเอง แล้วแก้ไขให้จบตั้งแต่อยู่บนกระดาษ ซึ่งง่ายและประหยัดกว่าการรื้อแก้ที่หน้างานมาก
นอกจากนี้ยังตรวจแผนงาน ขั้นตอนการทำงาน บุคลากรประจำโครงการ และแผนความปลอดภัยของผู้รับเหมา รวมถึงตกลงระบบเอกสาร ขั้นตอนการขออนุมัติ และรอบการประชุมร่วมกันให้ชัดเจน
2. ระหว่างก่อสร้าง: ควบคุมคุณภาพงาน
หลักของการควบคุมคุณภาพคือ ตรวจก่อนใช้ และตรวจก่อนปิด วัสดุทุกอย่างต้องผ่านการตรวจก่อนนำมาใช้ และงานทุกขั้นต้องผ่านการตรวจก่อนที่งานขั้นถัดไปจะมาปิดทับ งานประจำวันของทีมควบคุมงานจึงมีดังนี้
- อนุมัติวัสดุและ Shop Drawing ตรวจตัวอย่างวัสดุและแบบขยายรายละเอียดให้ตรงกับสเปก
- ตรวจงานโครงสร้าง เช่น แบบหล่อ เหล็กเสริม และคอนกรีต ทั้งก่อนเทและระหว่างเท
- ร่วมทดสอบ ทั้งการทดสอบวัสดุและการทดสอบงานระบบ
- ติดตามข้อบกพร่อง (Defect) บันทึกงานที่ต้องแก้ไข และตามจนกว่าจะแก้เสร็จ
งานส่วนนี้อยู่ในบริการ การบริหารจัดการด้านคุณภาพ (QA / QS / QC) ของ สแปน คอนซัลแตนท์
3. ระหว่างก่อสร้าง: ควบคุมงบประมาณและเวลา
เรื่องเงินและเวลาเป็นสิ่งที่เจ้าของโครงการกังวลมากที่สุด ที่ปรึกษาควบคุมงานจึงดูแล 3 เรื่องต่อไปนี้อย่างใกล้ชิด
- งวดงาน วัดปริมาณงานที่ทำเสร็จจริงในแต่ละงวด และตรวจว่าตรงกับที่ผู้รับเหมาขอเบิกหรือไม่ ก่อนเสนอให้เบิกจ่าย
- งานเพิ่ม-ลด พิจารณาทั้งความจำเป็นและราคา ก่อนเสนอให้เจ้าของโครงการอนุมัติ
- แผนงาน เทียบความคืบหน้ากับแผนทุกสัปดาห์ หากงานเริ่มล่าช้า ต้องให้ผู้รับเหมาจัดทำแผนเร่งรัดงานทันที
งานส่วนนี้ตรงกับบริการ การบริหารต้นทุนและความเสี่ยงงานก่อสร้าง ของเรา
4. ช่วงท้ายโครงการ: ตรวจรับและส่งมอบงาน
เมื่องานใกล้เสร็จ ทีมควบคุมงานจะร่วมทดสอบงานระบบทั้งหมด จัดทำรายการข้อบกพร่องที่ต้องแก้ไข ตรวจแบบก่อสร้างจริง (As-Built Drawing) และคู่มือการใช้งานอาคาร
จากนั้นจึงช่วยคณะกรรมการตรวจรับพัสดุของหน่วยงานตรวจรับงาน และติดตามการแก้ไขข้อบกพร่องต่อเนื่องไปตลอดระยะเวลารับประกันความชำรุดบกพร่อง
ผลงานควบคุมงานก่อสร้างของ สแปน คอนซัลแตนท์
บริษัท สแปน คอนซัลแตนท์ จำกัด ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2536 และให้บริการควบคุมงานก่อสร้างแก่หน่วยงานภาครัฐมาอย่างต่อเนื่อง ตัวอย่างโครงการ ได้แก่
- อาคารศูนย์การเรียนรู้และวิจัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์
- อาคารที่พักผู้โดยสารหลังใหม่ ท่าอากาศยานตรัง
- อาคารศูนย์มะเร็งเฉลิมพระเกียรติ วชิรพยาบาล
ดูโครงการทั้งหมดได้ที่หน้า ผลงานควบคุมงานก่อสร้าง หรืออ่านขอบเขตบริการ การวางแผนบริหารและควบคุมงานก่อสร้าง
คำถามที่พบบ่อย
ที่ปรึกษาควบคุมงานกับวิศวกรของผู้รับเหมา เหมือนกันหรือไม่?
ไม่เหมือนกัน ผู้รับเหมามีวิศวกรสนามของตัวเองคอยบริหารงานก่อสร้างให้เสร็จ ส่วนที่ปรึกษาควบคุมงานเป็นตัวแทนของเจ้าของโครงการ ทำหน้าที่ตรวจสอบงานของผู้รับเหมาอีกชั้นหนึ่ง
ควรเริ่มจ้างที่ปรึกษาควบคุมงานเมื่อไร?
ควรมีที่ปรึกษาก่อนผู้รับเหมาเริ่มงาน เพื่อให้มีเวลาตรวจแบบ สัญญา และแผนงานล่วงหน้า ปัญหาที่พบในช่วงนี้แก้ได้ง่ายกว่ามาก เมื่อเทียบกับตอนที่ก่อสร้างไปแล้ว
ที่ปรึกษาควบคุมงานต้องอยู่ประจำหน้างานหรือไม่?
สำหรับโครงการขนาดใหญ่ ทีมควบคุมงานจะมีวิศวกรและสถาปนิกประจำหน้างานตลอดช่วงก่อสร้าง ส่วนจำนวนและสาขาของบุคลากรจะกำหนดไว้ในขอบเขตของงาน (TOR)
สรุป
ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้างคือตัวแทนของเจ้าของโครงการที่หน้างาน คอยดูแลให้อาคารสร้างได้ตรงแบบ ได้คุณภาพ อยู่ในงบประมาณ และเสร็จทันกำหนด ยิ่งโครงการใหญ่และซับซ้อน บทบาทนี้ก็ยิ่งสำคัญ
หากหน่วยงานของท่านกำลังเตรียมโครงการก่อสร้างและมองหาที่ปรึกษาควบคุมงาน ติดต่อ สแปน คอนซัลแตนท์ เพื่อพูดคุยรายละเอียดโครงการได้เลย